Komisja Europejska zatwierdziła, zgodnie z unijnymi przepisami dotyczącymi pomocy państwa, pakiet pomocy na wsparcie budowy i eksploatacji pierwszej elektrowni jądrowej w Polsce. Elektrownia jądrowa o mocy do 3750 MW ma zostać uruchomiona w drugiej połowie lat 30. XXI wieku. Projekt ten odgrywa kluczową rolę w polskiej strategii dekarbonizacji produkcji energii elektrycznej… Poniżej komunikat Komisji Europejskiej w języku polskim…
Środek podjęty przez Polskę
We wrześniu 2024 r. Polska powiadomiła Komisję o planowanym wsparciu dla spółki Polskie Elektrownie Jądrowe sp. z o.o. („PEJ”), będącej w całości własnością państwa, w zakresie budowy i eksploatacji nowej elektrowni jądrowej w Lubiatowie-Kopalino. Projekt obejmuje trzy nowe reaktory jądrowe, każdy o mocy 1250 MW. Całkowite nakłady inwestycyjne na projekt szacuje się na około 42 mld EUR (178 mld PLN) w ujęciu nominalnym.
Polska planuje udzielić bezpośredniego wsparcia cenowego w formie dwustronnej umowy różnicowej zapewniającej elektrowni jądrowej stabilne przychody przez okres 40 lat. W ramach umowy różnicowej państwo polskie będzie wypłacać PEJ środki, jeżeli ceny rynkowe spadną poniżej ceny wykonania, która zostanie ustalona zgodnie z jasną metodologią zatwierdzoną przez Komisję. Jeśli ceny rynkowe przekroczą tę cenę wykonania, PEJ zapłaci różnicę państwu polskiemu. Beneficjent skorzysta również z dokapitalizowania pokrywającego około 30 % kosztów projektu oraz gwarancji państwowych pokrywających 100 % zadłużenia zaciągniętego przez PEJ w celu sfinansowania projektu, co odzwierciedla założenia Polski dotyczące struktury finansowej projektu.
Dochodzenie Komisji
W grudniu 2024 r. Komisja wszczęła formalne dochodzenie w sprawie proponowanego przez Polskę pakietu wsparcia dla projektu budowy elektrowni jądrowej. Dochodzenie koncentrowało się na zasadności i proporcjonalności pomocy, potencjalnych zakłóceniach na rynkach energii elektrycznej oraz zgodności środka z odpowiednimi przepisami prawa UE.
W trakcie postępowania wyjaśniającego Komisja otrzymała kilka uwag od zainteresowanych stron trzecich. W uwagach tych wyrażono ogólne poparcie dla projektu i podkreślono jego strategiczne znaczenie dla długoterminowego bezpieczeństwa energetycznego Polski i realizacji celów w zakresie dekarbonizacji.
W trakcie szczegółowego postępowania wyjaśniającego Polska zmieniła kluczowe elementy pakietu pomocy, aby uwzględnić uwagi Komisji.
Aby zapewnić, że pomoc jest odpowiednia, proporcjonalna i nie powoduje nadmiernego zakłócenia konkurencji na rynku wewnętrznym, Polska zobowiązała się do wprowadzenia kilku istotnych zmian:
- Skrócenie okresu bezpośredniego wsparcia cenowego. Okres obowiązywania kontraktu różnicowego (CfD) zostaje skrócony z 60 do 40 lat.
2) Zmieniona formuła wynagrodzenia: Zmieniono konstrukcję kontraktu różnicowego, aby zapewnić PEJ silne zachęty do efektywnego eksploatowania elektrowni i wykorzystywania jej możliwości reagowania na sygnały rynkowe. Taka konstrukcja, w której elektrownia otrzymuje wynagrodzenie za gotowość do wytwarzania energii elektrycznej, a nie za jej produkcję, pomaga ograniczyć zakłócenia i zapobiega wypieraniu energii odnawialnej, wspierając bardziej efektywny i zdekarbonizowany system elektroenergetyczny.
3) Cena wykonania jest dostosowana do luki finansowej projektu: Polska ustali cenę wykonania kontraktu różnicowego (CfD) przy użyciu modelu „zdyskontowanych przepływów pieniężnych”, który uwzględnia dokapitalizowanie i udzielone gwarancje państwowe, zapewniając, że całkowita pomoc jest ograniczona do luki finansowej projektu. Model finansowy gwarantuje również, że PEJ otrzyma stopę zwrotu zgodną z tym, czego wymagaliby inwestorzy rynkowi w przypadku porównywalnego projektu, zapewniając w ten sposób proporcjonalność pomocy państwa.
4) Aby zapobiec nadmiernej rekompensacie, Polska wprowadziła specjalny mechanizm kontrolny, zgodnie z którym wszelkie dodatkowe zyski przekraczające kwotę niezbędną do osiągnięcia rynkowej stopy zwrotu muszą być dzielone z państwem polskim. Mechanizm ten będzie miał zastosowanie przez cały okres eksploatacji elektrowni. Ponadto Polska będzie regularnie dokonywać przeglądów jasno określonego zestawu zmiennych kosztów wykorzystywanych w modelu finansowym do ustalania ceny wykonania. Proces ten zapewni, że niepewność co do kosztów kapitałowych i operacyjnych projektu nie spowoduje nadmiernej rekompensaty dla beneficjenta.
5) Aby ograniczyć ryzyko związane z koncentracją rynku i zapobiec przenoszeniu pomocy na konsumentów, Polska zgodziła się na surowe warunki dotyczące handlu energią elektryczną. Co najmniej 70 % rocznej produkcji energii elektrycznej elektrowni będzie sprzedawane na otwartej giełdzie energii – obejmującej rynki dnia następnego, intraday i kontraktów terminowych – przez cały okres eksploatacji elektrowni. Pozostała część produkcji może być sprzedawana w drodze aukcji przeprowadzanych na obiektywnych, przejrzystych i niedyskryminujących warunkach. Polska zobowiązała się również do zapewnienia, że PEJ będzie prawnie i funkcjonalnie niezależna od innych głównych operatorów na polskim rynku energii elektrycznej.
Na tej podstawie Komisja stwierdziła, że środek przyjęty przez Polskę jest zgodny z unijnymi przepisami dotyczącymi pomocy państwa.
Zgodnie z TFUE państwa członkowskie mają swobodę w określaniu swojego koszyka energetycznego, warunków eksploatacji zasobów energetycznych oraz ogólnej struktury dostaw energii. Decyzja o promowaniu energii jądrowej leży w kompetencji krajowej.
Pomoc państwa na rzecz energii jądrowej może być oceniana bezpośrednio na podstawie art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE, który pozwala państwom członkowskim na ułatwianie rozwoju niektórych rodzajów działalności gospodarczej pod określonymi warunkami. Wsparcie musi być konieczne i proporcjonalne oraz nie może wpływać negatywnie na warunki handlu w stopniu sprzecznym ze wspólnym interesem. Po wejściu w życie nowych zasad funkcjonowania rynku energii elektrycznej w lipcu 2024 r. Komisja ocenia również zgodność z zasadami funkcjonowania dwukierunkowych kontraktów różnicowych określonych w rozporządzeniu 2024/1747.
Więcej informacji
Wersja decyzji nieobjęta klauzulą poufności zostanie udostępniona pod numerem sprawy SA.109707 w rejestrze pomocy państwa na stronie internetowej Komisji poświęconej konkurencji po rozstrzygnięciu wszelkich kwestii związanych z poufnością. Nowe publikacje decyzji w sprawie pomocy państwa w Internecie i w Dzienniku Urzędowym są wymienione w cotygodniowym biuletynie elektronicznym Competition Weekly e-News.
https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_25_2963
